Szczepionki – jak działają? Czym są szczepionki atenuowane, a czym skoniugowane?

Szczepienia ochronne zabezpieczają nas przed wieloma groźnymi chorobami i powikłaniami, które mogą w związku z nimi wystąpić. O ich bezpieczeństwie i skuteczności pisałam w artykule: Czy szczepionki są bezpieczne? Tym razem przyjrzyjmy się bliżej temu, jak właściwie działają szczepionki i jakie są ich rodzaje.

Odporność czynna i bierna.

Najprościej można powiedzieć, że szczepionka stymuluje układ odpornościowy przez imitację infekcji. Odpowiednio zmodyfikowane drobnoustroje lub ich fragmenty wyzwalają odpowiedź immunologiczną, ale jednocześnie są zbyt słabe żeby wywołać chorobę. Na powierzchni tych drobnoustrojów znajdują się antygeny, które przez komórki naszego organizmu wykrywane są jako obce. Następnie zachodzi cała kaskada reakcji prowadząca ostatecznie do wytworzenia przez nasze komórki przeciwciał, wiążących napotkane antygeny. Obce drobnoustroje są niszczone lub neutralizowane przez komórki układu immunologicznego. Następnie, część limfocytów przekształca się w tzw. „komórki pamięci”. Cały proces jest dosyć długi – trwa od kilku dni do nawet kilku tygodni. Jednak przy ponownym kontakcie z tymi samymi antygenami, „komórki pamięci” zaczynają od razu produkować przeciwciała, które unieczynniają obce cząsteczki. Skraca się więc droga odpowiedzi immunologicznej. Wytworzone przeciwciała są swoiste dla określonego antygenu. Oznacza to, że przeciwciała przeciwko odrze chronią tylko przed tą chorobą i nie mają znaczenia przy wniknięciu do organizmu antygenów związanych z innymi schorzeniami.

W ten sposób organizm nabywa czynną odporność. Czynną, ponieważ nasz układ odpornościowy sam wytworzył przeciwciała. Szczepienia indukują to w sposób sztuczny, natomiast prawdziwe zachorowanie na jakąś chorobę umożliwia nam to naturalnie. Szczepionki są jednak znacznie bezpieczniejsze, szczególnie jeśli mowa o chorobach zakaźnych, które mogą mieć ciężki przebieg, wiążą się z poważnymi powikłaniami lub wysoką śmiertelnością, np. polio czy krztusiec. Odporność czynna utrzymuje się bardzo długo, czasem przez całe życie.

szczepienia

Szczepionka stymuluje układ odpornościowy przez imitację infekcji.

Odporność bierna natomiast jest nam niejako „dawana”. Otrzymujemy już gotowe przeciwciała przeciw konkretnym antygenom. W sposób naturalny ma to miejsce podczas ciąży i karmienia piersią. Dziecko dostaje gotowe przeciwciała od matki przez łożysko. Wcześniaki otrzymują znacznie mniej przeciwciał w porównaniu z dziećmi które urodziły się o czasie, dlatego są bardziej narażone na różne infekcje. Karmienie piersią również ma istotne znaczenie dla zapewnienia maluchowi potrzebnej odporności na całe mnóstwo drobnoustrojów z którymi styka się od pierwszych dni życia. Odporność bierna może być też nabyta w sposób sztuczny – podczas bezpośredniego podania przeciwciał, kiedy potrzebna jest natychmiastowa ochrona, np. gdy do organizmu dostanie się jad żmii. Niestety taka bierna odporność utrzymuje się tylko przez jakiś czas – zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Dlatego też, dzieci matek które były szczepione przeciw różnym chorobom, nie otrzymują odporności na stałe. Kiedy mama przestaje je karmić, kontakt z antygenami pobudza ich układ immunologiczny do pracy i wytwarzania swoich przeciwciał. Tak dzieci nabywają trwałą odporność.

Wracając do tematu szczepionek, poniżej omówiłam główne ich rodzaje.

Szczepionki żywe, atenuowane.

Szczepionki żywe, jak sama nazwa wskazuje, zawierają żywe, ale osłabione drobnoustroje. Atenuowane, czyli pozbawione lub z obniżoną zjadliwością, nie spowodują rozwoju choroby, a jednocześnie są bardzo dobrym stymulatorem do wykształcenia długotrwałej, czynnej odporności. Ze względu jednak na to, że podawane są żywe mikroby, istnieje teoretycznie ryzyko rozwoju łagodnej formy choroby. Dlatego szczepionki te mają swoje ograniczenia. Dla bezpieczeństwa, nie podaje się ich osobom z osłabionym układem odpornościowym np. poddanych chemioterapii lub zakażonym wirusem HIV. Przykładem szczepionki żywej jest szczepionka przeciw gruźlicy (BCG), a także przeciw ospie wietrznej (Varilrix).

Szczepionki inaktywowane.

Szczepionki inaktywowane, czyli zawierające nieżywe drobnoustroje. Są one zabijane za pomocą temperatury, substancji chemicznej czy chociażby naświetlania, ale zachowują przy tym swoje właściwości antygenowe i w dalszym ciągu są zdolne pobudzić układ immunologiczny do wykształcenia odporności, choć w słabszym stopniu niż żywe szczepionki. Dlatego często wymagane są dodatkowe dawki, aby uzyskać trwałą ochronę. Przykładem jest Imovax Polio – szczepionka przeciwko polio.

szczepienia 2

Szczepionki żywe zawierają osłabione drobnoustroje.

Szczepionki rekombinowane.

Szczepionki rekombinowane wytwarzane są dzięki inżynierii genetycznej. Zawierają one sztucznie wytworzone i oczyszczone antygeny, które wystarczająco silnie pobudzają układ immunologiczny. Przykładem jest szczepionka przeciw grypie.  Szczepionki rekombinowane charakteryzują się bardzo dobrą jakością i wysokim bezpieczeństwem.

Szczepionki z toksoidami.

Anatoksyny, czyli szczepionki z toksoidami, są dobrym rozwiązaniem, jeśli za rozwój choroby odpowiadają szkodliwe, toksyczne substancje wydzielane przez bakterie. Toksyny są wcześniej inaktywowane, aby ich podanie było bezpieczne. Takie „zmodyfikowane” toksyny zachowują w dalszym ciągu swoje właściwości antygenowe, dlatego, w momencie kontaktu organizmu z prawdziwą, szkodliwą substancją, układ odpornościowy będzie umiał ją zwalczyć. Szczepionka Tetana zawiera toksoid tężcowy.

Szczepionki skoniugowane.

W niektórych szczepionkach wykorzystuje się otoczki polisacharydowe bakterii. Same w sobie wywołałyby jednak słabą odpowiedź immunologiczną, dlatego są koniugowane – łączone z nośnikiem białkowym. Szczepionki skoniugowane wyzwalają silną reakcję odpornościową. Zaliczamy tutaj Synflorix, szczepionkę przeciw pneumokokom.

Szczepionki umożliwiają nam nabycie trwałej odporności przeciwko wielu groźnym chorobom w stosunkowo bezpieczny sposób, niż gdybyśmy mieli rzeczywiście je przechorować.


Źrodła:

https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/immunity-types.htm

https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/144249/Green-Book-Chapter-1.pdf

https://www.niaid.nih.gov/research/vaccine-types

 



Kategorie:Szczepienia

Tagi: , , , , , , , , , , , ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogerów lubi to: